Rak szyjki macicy
Rak szyjki macicy jest najczęstszym nowotworem narządu rodnego kobiety. Obecnie wykrywanych jest rocznie 0,5 mln nowych przypadków zachorowań na ten nowotwór, a rocznie umiera w jego wyniku 270 tysięcy kobiet. Częstotliwość występowania różni się w zależności od kraju, a nawet regionu, i wydaje się znacząco zmniejszać tam, gdzie wprowadzono intensywne działania promujące wczesne wykrywanie (badanie cytologiczne). Niestety częstotliwość zapadania, jak i umieralność na ten nowotwór w Polsce są jednymi z najwyższych w Europie. Trend wzrostowy rozpoczyna się w grupie kobiet po 30 roku życia.
W 90% przypadków rak szyjki macicy jest nowotworem płaskonabłnkowym, w pozostałych 10% przypadków jest to rak gruczołowy (adenocarcinoma). Zróżnicowanie histologiczne nie wpływa jednak na charakter czy rozprzestrzenianie się choroby. Czynniki etiologiczne występowania raka szyjki macicy to: duża liczba partnerów seksualnych, palenie tytoniu, wielorództwo, wieloletnie stosowanie antykoncepcji hormonalnej (jako czynnik wpływający na zwiększenie ilości przypadkowych kontaktów seksualnych) oraz - co najważniejsze - infekcja wirusem HPV (wirus ludzkiego brodawczaka - Human Papilloma Virus). Czynniki genetyczne mają prawdopodobnie znikomy wpływ (jeżeli matka chorowała to nie oznacza to, że córka także będzie chorować). Przyczynowa rola zakażeń ludzkim wirusem brodawczaka w rozwoju raka szyjki macicy została udokumentowana ponad wszelką wątpliwość. Związek ten jest obecny prawie we wszystkich przypadkach raka szyjki macicy na całym świecie. Udowodniono, że DNA wirusa HPV jest obecne w 99,7% próbek z rakiem szyjki macicy, co potwierdza związek przyczynowy pomiędzy zakażeniem HPV a rakiem szyjki macicy. HPV jest jednym z kilku gatunków wirusów z rodzaju Papillomavirus należących do rodziny Papovaviridae. Istnieje ponad 200 typów wirusów HPV. Jest on względnie małym wirusem zawierającym dwuniciowy DNA, znajdującym się wewnątrz białkowej, kulistej otoczki (kapsydu). Wirusy HPV można podzielić na te o wysokim oraz niskim ryzyku powstawania raka szyjki macicy. Co najmniej 30 typów HPV atakuje błonę śluzową narządów płciowych. Istnieje 14 typów HPV wysokiego ryzyka wywołujących raka szyjki macicy. Należą do nich typy 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 oraz 68. Typy niskiego ryzyka wywołują powstawanie łagodnych brodawek narządów płciowych. Typy niskiego ryzyka to 6, 11, 42, 43 oraz 44. Większość kobiet jest eksponowana na wirus HPV wysokiego ryzyka na pewnym etapie życia, ale nie u każdej dojdzie do rozwoju nieprawidłowych zmian komórkowych. Większość (ponad 80%) zakażeń HPV ma charakter przemijający, bezobjawowy i ulegają one najczęściej samowyleczeniu (3 lata). Przewlekłe zakażenie jest pierwszym stadium progresji od infekcji HPV do raka szyjki macicy. Naturalne narażenie na wirusy zwykle wywołuje reakcję komórkową i/lub produkcję specyficznych przeciwciał, niemniej typy HPV wysokiego ryzyka mogą stymulować komórki nabłonkowe do obniżenia lokalnej reakcji immunologicznej (cytokiny). Stąd, wcześniejsza infekcja HPV typem wysokiego ryzyka nie zawsze wywołuje odporność immunologiczną przeciwko kolejnym zakażeniom. Poziom ochrony zapewniany przez naturalne narażenie jest zatem zmienny. Infekcja narządów płciowych wirusem HPV wysokiego ryzyka jest jedną z najłatwiej przenoszonych infekcji. Około 50% aktywnych seksualnie kobiet zarazi się wirusem HPV wysokiego ryzyka w okresie całego życia, zazwyczaj wkrótce po rozpoczęciu aktywności seksualnej. Każda kobieta prowadząca życie seksualne, jest narażona na zakażenie wirusami HPV wysokiego ryzyka. Stadia rozwoju raka szyjki macicy można identyfikować poprzez regularne badania cytologiczne. Prowadzenie dobrego programu wykrywania w populacji może zredukować zapadalność aż o 80%. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowych zmian komórkowych w cytologii, zmiany należy monitorować i, w razie potrzeby, leczyć, zanim doprowadzą do rozwoju raka szyjki macicy.
Od ponad 6 lat na rynku dostępne są szczepionki profilaktyczne przeciw wybranym, najczęściej wykrywanym, podtypom wysokoonkogennych, wirusa HPV. Celem profilaktycznej szczepionki jest pomoc układowi odpornościowemu w rozpoznaniu i zniszczeniu HPV zanim dojdzie do pełnego zakażenia.
Wydaje się, że szczepionka powinna być narzędziem profilaktyki pierwotnej, zintegrowanym z istniejącymi programami wczesnego wykrywania raka szyjki macicy.
Dr n. med. Tadeusz Issat